Trong NLP (Neuro-Linguistic Programming), Modeling là kỹ thuật quan sát, phân tích và mô phỏng cách một người đạt được kết quả xuất sắc trong một lĩnh vực cụ thể. Thay vì chỉ hỏi “Người này đã làm gì?” , Modeling đi sâu hơn để tìm hiểu họ suy nghĩ như thế nào, chú ý đến điều gì, sử dụng ngôn ngữ ra sao, đưa ra quyết định thế nào và hành động theo trình tự nào .
Ý tưởng cốt lõi của Modeling là: nếu chúng ta có thể xác định được những yếu tố tạo nên thành công của một người và chuyển chúng thành một mô hình có thể học được, chúng ta có thể áp dụng những nguyên tắc đó vào hoàn cảnh của mình.
Tuy nhiên, Modeling không có nghĩa là sao chép một người một cách máy móc. Mục tiêu là hiểu cấu trúc phía sau thành công , sau đó điều chỉnh và áp dụng nó phù hợp với bản thân.
1. Cơ chế hoạt động
Modeling bắt đầu từ một câu hỏi rất đơn giản:
“Điều gì khiến người này có thể đạt được kết quả mà người khác khó đạt được?”
Một người thành công thường không chỉ khác ở những gì họ làm, mà còn khác ở cách họ quan sát, suy nghĩ và xử lý thông tin .
Có thể hình dung quá trình Modeling qua 4 lớp:
1. Behavior – Hành vi
Quan sát những gì người đó thực sự làm:
- Họ làm gì?
- Làm theo trình tự nào?
- Tần suất bao nhiêu?
- Trong hoàn cảnh nào?
Ví dụ, một salesperson giỏi có thể không chỉ “nói chuyện tốt”, mà có một quy trình cụ thể: đặt câu hỏi → lắng nghe → xác định nhu cầu → xử lý objection → đề xuất giải pháp → closing.
2. Strategy – Chiến lược tư duy
Đi sâu hơn vào cách người đó suy nghĩ:
- Họ chú ý đến thông tin nào?
- Họ đánh giá một tình huống dựa trên tiêu chí nào?
- Khi gặp vấn đề, họ suy nghĩ theo trình tự nào?
- Họ đưa ra quyết định bằng cách nào?
Hai người có thể thực hiện cùng một hành động nhưng đạt kết quả khác nhau vì strategy phía sau khác nhau.
3. Beliefs & Values – Niềm tin và giá trị
Tìm hiểu những niềm tin chi phối hành vi:
- Họ tin điều gì về thành công?
- Họ coi trọng điều gì?
- Họ nhìn nhận thất bại như thế nào?
- Điều gì khiến họ tiếp tục khi gặp khó khăn?
Ví dụ, một leader có thể tin rằng:
“Mọi vấn đề đều có thể được phân tích thành những vấn đề nhỏ hơn.”
Niềm tin này sẽ ảnh hưởng đến cách họ xử lý khủng hoảng.
4. State – Trạng thái
Quan sát trạng thái tâm lý và cảm xúc:
- Khi nào họ tự tin nhất?
- Họ kiểm soát cảm xúc thế nào?
- Họ phản ứng ra sao dưới áp lực?
- Họ tạo trạng thái tập trung bằng cách nào?
Đây là phần quan trọng vì cùng một kỹ năng nhưng nếu trạng thái tâm lý khác nhau, kết quả cũng có thể khác nhau.
Một công thức đơn giản để nhớ Modeling
Có thể ghi nhớ Modeling bằng 5 câu hỏi:
1. What? – Người đó làm gì?
2. How? – Họ làm như thế nào?
3. Why? – Tại sao họ làm như vậy?
4. Pattern? – Điều gì lặp lại và tạo ra kết quả?
5. Adapt? – Tôi có thể điều chỉnh và áp dụng thế nào?
Modeling không phải là bắt chước con người; Modeling là giải mã cấu trúc phía sau năng lực.
Một người có thể nói:
“Anh ấy giỏi lãnh đạo vì anh ấy có tố chất.”
Nhưng tư duy Modeling sẽ hỏi:
“Cụ thể anh ấy làm gì?”
“Anh ấy suy nghĩ như thế nào?”
“Anh ấy đưa ra quyết định dựa trên điều gì?”
“Anh ấy phản ứng thế nào trong những tình huống khó?”
“Những pattern nào có thể học được?”
Đó chính là sự khác biệt giữa ngưỡng mộ một người thành công và học được cách họ tạo ra thành công .
Trong chuỗi kỹ thuật NLP, nếu Rapport giúp chúng ta kết nối với người khác , Reframing giúp chúng ta thay đổi cách nhìn nhận vấn đề , thì Modeling giúp chúng ta học cách tạo ra những kết quả mà người khác đã đạt được .